Fon müziği lisanslaması: mekânların neye ihtiyacı var ve neden
Sade bir dille fon müziği lisanslaması: umuma açık icra, meslek birlikleri, mekânların neye ödeme yaptığı ve doğrudan lisanslanan bir kataloğun farkı.
İşletmeniz müşterilerin ya da çalışanların duyabileceği bir yerde müzik çalıyorsa genellikle umuma açık bir icra gerçekleştiriyorsunuz demektir ve çoğu ülkede bunun için hak sahiplerinden izin almak gerekir. Popüler müzikte bu izin normalde meslek birlikleri aracılığıyla, çoğu zaman birden fazla birlikten alınır. Doğrudan lisanslanan bir katalog ise farklı çalışır: müziğin sahibi lisansı kendisi verir, bu yüzden o müzik için meslek birliği ücreti söz konusu olmaz. Bu makale işin parçalarını sade bir dille açıklıyor. Genel bilgi niteliğindedir, hukuki danışmanlık değildir ve kurallar ülkeden ülkeye değişir.
"Umuma açık icra" ne demek?
Telif hukuku, hak sahiplerine eserlerinin nasıl kullanılacağı üzerinde kontrol tanır. Bu kullanımlardan biri, eserin umuma açık olarak icra edilmesidir. Bir kaydı kafede, mağazada, spor salonunda, otel lobisinde, bekleme salonunda ya da ofiste hoparlörlerden çalmak, kimse dans etmese ve müzik kısık olsa bile genellikle umuma açık icra sayılır. Mantığı basittir: müzik bir işletmeye değer katıyorsa onu yapanlar da ücret almayı hak eder.
Evde, kendi kulaklığınızla ya da ailenizle dinlemek özel kullanımdır. Müzik halka ya da birçok ülkede bir iş yerinde çalışanlara çalındığında bu sınır aşılmış olur.
Neden çoğu zaman iki tür lisans var?
Kaydedilmiş bir şarkı genellikle iki ayrı hak grubu taşır:
- Beste: söz yazarlarına ve onların müzik yayıncılarına ait olan melodi ve sözler.
- Ses kaydı: plak şirketine ya da yapımcıya ait olan belirli kayıtlı icra; icracıların da bu kayda bağlı hakları vardır.
Birçok ülkede bu hakları farklı kuruluşlar yönetir. Bir birlik söz yazarları ve yayıncılar adına, bir başkası plak şirketleri ve icracılar adına tahsilat yapabilir. Bir işletmenin aynı fon müziği için iki lisansa ya da ikisini birden kapsayan tek bir birleşik lisansa sahip olmasının nedeni budur.
Meslek birliği nedir?
Meslek birliği, uluslararası adıyla performans hakları kuruluşu, çok sayıda hak sahibini temsil eder. Her işletmenin binlerce söz yazarı ve plak şirketiyle tek tek pazarlık yapması yerine birlik, temsil ettiği müziği kapsayan toplu bir lisans verir, ücretleri tahsil eder ve üyelerine dağıtır. Bilinen örnekler arasında Türkiye'de MESAM ve MSG, Almanya'da GEMA, Fransa'da SACEM, İspanya'da SGAE, İtalya'da SIAE, Birleşik Krallık'ta PRS for Music ve PPL, ABD'de ASCAP ve BMI bulunur. Her biri kendi ulusal mevzuatı ve tarifeleri çerçevesinde çalışır.
Toplu lisanslar, radyo ya da ticari bir müzik dinleme kataloğu gibi pek çok farklı sahibin müziğini çaldığınızda pratiktir. Çoğu mekânın popüler müziği yasal olarak çalabilmesinin nedeni de bunlardır.
Mekânlar genellikle neye ödeme yapar?
Tarifeler büyük farklılık gösterir; ülkeye, birliğe ve yıla bağlı olduğu için burada rakam vermiyoruz. Genel olarak bir mekânın ödediği tutarı şu tür etkenler belirler:
- İşletmenin türü; örneğin mağaza, restoran ya da fitness stüdyosu.
- Alanın büyüklüğü; çoğu zaman metrekare ya da oturma kapasitesiyle ölçülür.
- Müziğin nasıl kullanıldığı: kısık fon müziği, deneyimin merkezindeki müzik ya da dersler ve etkinlikler için müzik.
- Müzik çalınan oda ya da alan sayısı.
- Kaynağın radyo, televizyon ya da kayıtlı müzik olup olmadığı.
Birlik lisanslarına ek olarak, bir mekânın müziğin kendisi için de yasal bir kaynağa ihtiyacı vardır. Kişisel bir müzik dinleme hesabı genellikle bu kaynak değildir; nedenini kişisel müzik dinleme ile işletme müziği yazımızda anlatıyoruz.
Doğrudan lisanslanan bir katalog nasıl farklıdır?
Meslek birlikleri, temsil ettikleri hak sahiplerinin müziğini lisanslar. Bir kataloğun tüm haklarına, hem besteye hem kayda, tek bir sahip sahipse araya bir birlik girmeden umuma açık icra lisansını doğrudan verebilir. Nova Business'ın arkasındaki model budur.
Loopcode Bilişim Yazılım Mühendislik Eğitim ve Danışmanlık A.Ş. (Lodos Nova), Nova kataloğundaki her kaydın ve bestenin sahibidir. Mekân başına aylık 30 $ olan Nova Business aboneliği, abone olunan mekânda bu müziği umuma açık olarak çalma hakkını içerir. Lisans doğrudan sahibinden geldiği için Nova müziği için meslek birliği ücreti söz konusu olmaz. Ayrıntılar lisans ve telif sayfasında yer alıyor.
| Popüler müzik | Doğrudan lisanslanan katalog (Nova) | |
|---|---|---|
| Lisansı kim verir | Bir ya da daha fazla meslek birliği, artı müzik servisinin kendi koşulları | Aboneliğin parçası olarak katalog sahibi |
| Fiyatlandırma esası | Çoğu zaman mekân büyüklüğüne ve kullanıma göre birlik tarifeleri | Mekân başına tek sabit aylık fiyat |
| Erişilebilen müzik | Liste başı şarkılar dahil çok geniş | Yalnızca sahibin kataloğu |
| Evrak işleri | Her birlikle başvurular ve yenilemeler | Abonelik makbuzları; talep üzerine teyit mektubu |
Doğrudan lisanslanan bir kataloğun değiştirmedikleri
Sınırlar konusunda net olmak önemlidir. Doğrudan lisans, belirttiği müziği kapsar, başka hiçbir şeyi değil.
- Radyo, bir televizyon kanalı ya da başka bir müzik servisi de çalıyorsanız o müzik için yine ayrı lisans gerekir; bu da genellikle ilgili meslek birlikleri anlamına gelir.
- Bir mekân için umuma açık icra lisansı; yayın kuruluşu yayınlarını, müziğin internette halka iletilmesini ya da şarkıların videolarda, reklamlarda veya sosyal medya paylaşımlarında kullanılmasını kapsamaz. Bunlar ayrı haklardır.
- Her mekânın kendi lisansı olmalıdır. Nova Business'ta planınıza 1 mekân dahildir ve her ek mekân aynı aylık aboneliğe eklenir.
Yerel kuralların kendine özgü ayrıntıları da olabilir; örneğin birliklerin yalnızca doğrudan lisanslanan müzik çalan işletmelere nasıl yaklaştığı. Emin değilseniz lisans kanıtınızı el altında tutmanız ve yerel birliğinize ya da danışmanınıza bunu nasıl değerlendirdiklerini sormanız yerinde olur.
Müziğimin lisanslı olduğunu nasıl gösteririm?
Birlik lisansları için verdikleri lisans belgelerini ya da faturaları saklayın. Nova Business için ödeme makbuzlarınız mekânın abone olduğunu gösterir; bir denetçi, mülk sahibi ya da genel merkez yazılı teyit isterse mekânınız için lisans teyit mektubu talep etmek üzere işletmenizin adıyla info@loopcode.co adresine e-posta gönderebilirsiniz.
Mekân sahipleri için basit bir kontrol listesi
- Mekânınızdaki tüm ses kaynaklarını listeleyin: radyo, televizyon, müzik dinleme servisleri, çalma listeleri, canlı müzik.
- Her kaynak için onu umuma açık çalma hakkını kimin verdiğini belirleyin.
- Kullandığınız müzik servisinin koşullarında ticari kullanıma izin verildiğinden emin olun.
- Birliklerin temsil ettiği müzikler için ihtiyacınız olan birlik lisanslarını alın.
- Her lisansın kanıtını personelin bulabileceği bir yerde saklayın.
- Düzeni yılda bir kez ya da yeni bir mekân açtığınızda gözden geçirin.
Doğrudan lisanslanan bir servisin buna nasıl oturduğunu görmek isterseniz Nova Business sayfası genel bir bakış sunuyor.
Sık sorulan sorular
Mağazamda fon müziği çalmak için lisansa ihtiyacım var mı? Çoğu ülkede evet. Müşterilere ya da çalışanlara müzik çalmak genellikle umuma açık icradır ve normalde meslek birlikleri ya da doğrudan lisanslanan bir servis aracılığıyla hak sahiplerinden izin gerektirir.
Nova müziği için bir meslek birliğine ödeme yapar mıyım? Hayır. Lodos Nova kataloğundaki tüm müziklerin sahibidir ve onları Nova Business aracılığıyla doğrudan lisanslar; bu yüzden Nova müziği için birlik ücreti söz konusu olmaz. Çaldığınız diğer müzikler için yine ayrı lisans gerekir.
Fon müziği lisansı şarkıları reklamlarımda kullanmama izin verir mi? Hayır. Müziği videolarda, reklamlarda ya da sosyal medya paylaşımlarında kullanmak, umuma açık icra lisansının kapsamadığı ayrı bir senkronizasyon lisansı gerektirir.
Tek bir lisans tüm şubelerimi kapsar mı? Genellikle hayır. Lisanslar çoğunlukla mekân bazında verilir; Nova Business'ta planınıza 1 mekân dahildir ve her ek şube aylık ödemenize eklenir.
